Kişilerarası İlişkilerde Yaşanan Zorlanmalar Nelerdir ve Psikoterapide Nasıl Ele Alınır?

Kişilerarası ilişkilerde yaşanan zorlanmalar; kişinin yakın ilişkilerinde, ailesinde, arkadaşlıklarında veya iş yaşamında ilişki kurma, sürdürme, sınır koyma, duygu ve ihtiyaçlarını ifade etme ya da çatışmaları ele alma süreçlerinde tekrar eden güçlükler yaşamasını ifade eder. Bu zorlanmalar tek başına bir tanı anlamına gelmez; bireysel psikoterapide kişinin kendi duygu, düşünce, davranış ve ilişki kurma biçimi birlikte ele alınır.

Kişilerarası ilişkilerde zorlanmalar nasıl ortaya çıkabilir?

Bu zorlanmalar yalnızca romantik ilişkilerle sınırlı değildir; ebeveynlerle, kardeşlerle, arkadaşlarla, iş arkadaşlarıyla ya da otorite figürleriyle kurulan ilişkilerde de ortaya çıkabilir. Bazen sınır koymakta zorlanma, yoğun onay ihtiyacı, çatışmadan kaçınma, öfkeyi ifade etmekte güçlük, aşırı uyum sağlama, geri çekilme, yakınlık kurmakta zorlanma, terk edilme ya da reddedilme kaygısı veya benzer ilişki döngülerinin farklı kişilerle tekrar etmesi şeklinde görülebilir.

İlişkilerde aynı sorunlar neden tekrar edebilir?

Tek bir neden yoktur. Erken dönem bağlanma deneyimleri, öğrenilmiş beklentiler ve iletişim kalıpları rol oynayabilir. Mikulincer ve Shaver’ın (2012) derlemesi, bağlanma kuramının ergen ve yetişkinlerin romantik ilişkilerinin incelenmesinde de kullanıldığını belirtir; NHS ise dinamik kişilerarası terapiyi, çocukluk yaşantılarının ilişkileri nasıl etkilediğini belirlemeye yardımcı olan bir yaklaşım olarak tanımlar. Bağlanma kuramı için Bağlanma Kuramı Nedir? ve Bağlanma Stilleri Nelerdir? yazılarına bakılabilir.

Bu tekrarlar kişisel bir eksiklik anlamına gelir mi?

Tekrar eden bir örüntü, tek başına kişisel bir eksiklik göstergesi değildir. Zaman içinde öğrenilmiş ve birlikte anlaşılabilecek bir ilişki biçimi olarak ele alınır. Çocukluk yaşantıları bu örüntülere katkıda bulunabilir; ancak kesin ve tek neden olarak sunulamaz.

Bu zorlanmalar bir tanı anlamına gelir mi?

Bu tür zorlanmalar tek başına bir tanı anlamına gelmez. Ancak kişinin ruhsal iyilik halini, işlevselliğini, kendilik algısını ve günlük yaşamını etkileyebilir; bazı kişilerde stres, kaygı ya da düşük ruh haliyle birlikte yaşanabilir. NIMH ve NHS, ilişki sorunlarını psikolojik destek aranan nedenler arasında sayar.

Ne zaman psikolojik destek düşünülebilir?

İlişki güçlükleri şu durumlarla birlikte yaşandığında psikolojik destek düşünülebilir:

• Benzer ilişki sorunları farklı kişilerle ya da farklı dönemlerde tekrarlandığında.
• Sınır koyma, ihtiyaçları ifade etme veya çatışmaları ele alma güçlüğü günlük yaşamı, işi ya da okulu belirgin biçimde etkilediğinde.
• Yakınlık, terk edilme veya reddedilme kaygısı kişiyi sürekli zorladığında.
• Kişi ilişkilerinde kendisini ve ihtiyaçlarını daha iyi anlamak istediğinde.

Genel çerçeve için Psikolojik destek ne zaman düşünülebilir? yazısına bakılabilir.

İlişkide şiddet veya tehdit varsa nereden destek alınabilir?

İlişkide şiddet, tehdit ya da korku varsa güvenlik önceliklidir. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın sayfasına göre ALO 183 Şiddetle Mücadele Hattı 7 gün 24 saat hizmet verir ve yurt içinden yapılan aramalar bedelsizdir. Acil bir tehlike söz konusuysa bulunulan yerdeki acil yardım birimlerine başvurulmalıdır. Bu yazıdaki bilgiler güvenlik planlaması ya da hukuki destek yerine geçmez.

Bireysel görüşmede ilişki sorunları nasıl ele alınır, çift görüşmesinden farkı nedir?

Bireysel psikoterapide kişilerarası ilişkiler ele alınırken amaç, kişiye hazır ilişki tavsiyeleri vermek ya da onun yerine karar almak değildir. Amaç, kişinin ilişkilerde kendisini nasıl konumlandırdığını, hangi duygusal tepkileri yaşadığını, ihtiyaçlarını ve sınırlarını nasıl ifade ettiğini, çatışmaları nasıl ele aldığını ve hangi döngüleri tekrar ettiğini daha iyi anlamasına yardımcı olmaktır. NHS’e göre danışman kişinin kendi çözümlerini bulmasına yardımcı olur; genellikle ne yapılacağını söylemez.

Bu çalışma çift terapisi ya da aile terapisi değildir. NHS, görüşmelerin kişi tek başına, çift ya da aile olarak yapılabildiğini; kişilerarası terapi ve çift terapisinin ilişki sorunlarına ayrı çerçevelerle odaklandığını belirtir. Türk Psikologlar Derneği’nin etik kuralları da birden fazla yakın kişiyle çalışırken kimlerin danışan olduğunun baştan açıklanmasını ister. Bu sitede anlatılan çalışma, yetişkinlerle yürütülen bireysel görüşmedir (Yetişkin Bireysel Psikoterapisi Nedir?); odak, ilişkideki diğer kişileri değiştirmek değil, kişinin kendi deneyimini anlamasıdır.

Kişi kendine hangi farkındalık sorularını sorabilir?

Aşağıdaki sorular tanı koymaz; yalnızca ilişki örüntülerine dair farkındalık için bir başlangıç noktası sunabilir: Benzer durumlarda genellikle hangi duyguyu yaşıyorum? İhtiyacım ya da sınırım nedir ve bunu nasıl iletiyorum? Çatışma anında geri mi çekiliyorum, uyum mu sağlıyorum, yoksa karşı mı çıkıyorum? Bu örüntü başka ilişkilerimde de görülüyor mu?

Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında nasıl ele alınır?

Bilişsel Davranışçı Terapi yaklaşımında kişilerarası zorlanmalar; kişinin ilişkilerde yaşadığı durumları nasıl yorumladığı, bu yorumların hangi duyguları ortaya çıkardığı ve hangi davranışlarla sürdüğü üzerinden ele alınır. Örneğin “Hayır dersem beni sevmez” ya da “Terk edileceğim” gibi otomatik düşünceler; kırgınlık, kaygı, öfke, suçluluk veya utanç gibi duygularla birlikte değerlendirilebilir. Düşünce kayıtları, davranışsal denemeler, iletişim becerileri ve sınır koyma çalışmaları bu süreçte kullanılabilecek araçlar arasındadır.

Dinamik psikoterapi yaklaşımında nasıl ele alınır?

Dinamik psikoterapi yaklaşımında kişilerarası zorlanmalar yalnızca bugünkü ilişki sorunları olarak ele alınmaz; kişinin geçmiş ilişkisel deneyimleri, erken dönem bağlanma örüntüleri, duygusal ihtiyaçları ve savunma biçimleri de birlikte değerlendirilir. NHS’in London Waiting Room sayfası, psikodinamik psikoterapinin erken yaşam deneyimlerinin bugünkü ilişkilere etkisini incelediğini ve terapistle kurulan ilişkinin bu yaklaşımda temel olduğunu belirtir. Seanslarda kişinin ilişkilerde neden benzer biçimde kırıldığı, yakınlık kurduğunda hangi kaygıların ortaya çıktığı ya da neden sürekli aynı role yerleştiği üzerinde çalışılabilir. İki yaklaşımın hangi durumda uygun olabileceği için Hangi çalışma biçiminin uygun olduğu nasıl değerlendirilir? yazısına bakılabilir.

Bu süreçten kişi nasıl yararlanabilir?

Kişi bu süreçten; ilişkilerinde tekrar eden döngüleri fark ederek, duygularını daha iyi adlandırarak, sınırlarını ve ihtiyaçlarını daha açık değerlendirerek, çatışma ve yakınlık kurma biçimlerini gözden geçirerek yararlanabilir. Amaç, ilişkilerde belirli bir sonuç elde etmek ya da karşı tarafı değiştirmek değil; kişinin kendi ilişki kurma biçimini daha bilinçli ve esnek değerlendirebilmesine alan açmaktır.

Uzman notu

İlişki güçlükleri anlatılırken dikkat çoğunlukla karşıdaki kişinin davranışına ya da kişinin kendi “eksiklerine” yönelebilir. Bireysel görüşmede ise bu anlatının ardındaki duygu, ihtiyaç ve tekrar eden örüntüler birlikte incelenir; amaç suçlu aramak değil, deneyimi anlamaktır.

Bilişsel davranışçı ve dinamik psikoterapi kuramlarından yararlanan bir bakış açısında ilişki, kişinin düşünce, duygu ve davranışlarıyla geçmiş ilişkisel deneyimlerinin birlikte şekillendirdiği bir bütün olarak değerlendirilir. Hangi yaklaşımın ya da hangi bileşimin uygun olduğu genellikle ancak bir değerlendirme sürecinden sonra netleşir; bu yazıdaki bilgiler o değerlendirmenin yerine geçmez.

Klinik Psikolog Özgün Emre Yaylacı

Sık sorulan sorular

İlişki sorunları için bireysel görüşme mi, çift görüşmesi mi?

Bu, durumun niteliğine ve kişilerin ihtiyacına göre değişir. NHS, danışmanlığın tek başına ya da çift veya aile olarak yapılabildiğini belirtir. Bu sitede anlatılan çalışma, yetişkinlerle yürütülen bireysel görüşmedir.

Partnerim gelmek istemiyorsa tek başıma görüşebilir miyim?

Evet; bireysel görüşmede kişi kendi duygularını, ilişki örüntülerini ve iletişim biçimini ele alabilir. Amaç partneri değiştirmek değil, kişinin kendi deneyimini anlamasıdır.

Psikolog ilişkiyi sürdürme ya da bitirme kararını verir mi?

Genellikle hayır. Danışmanlık, kişinin kendi çözümlerini bulmasına eşlik eden bir süreç olarak tanımlanır; karar kişiye aittir.

Hangi psikoterapi yaklaşımı ilişki sorunlarına daha uygundur?

Tek bir yaklaşımın herkes için uygun olduğu söylenemez. BDT daha çok ilişkilerdeki durumların yorumlanması ve davranış döngüleri üzerinde, dinamik psikoterapi ise geçmiş ilişkisel deneyimler ve tekrar eden örüntüler üzerinde durur; uygunluk ilk değerlendirmede birlikte ele alınır.

İlişkide şiddet varsa ne yapılabilir?

Güvenlik önceliklidir. T.C. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı’nın ALO 183 hattı 7 gün 24 saat hizmet verir; acil bir tehlike söz konusuysa bulunulan yerdeki acil yardım birimlerine başvurulmalıdır.

Kaynaklar

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır (İngilizce):

• NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti): Counselling
• NHS: Talking therapies
• NHS London Waiting Room: Psychodynamic psychotherapy
• Mikulincer ve Shaver (2012), World Psychiatry: An attachment perspective on psychopathology
• NIMH (ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü): Psychotherapies

Bu yazı Klinik Psikolog Özgün Emre Yaylacı tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: 23 Ekim 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel yönlendirme niteliği taşımaz.