Online (çevrim içi) psikoterapi, psikoterapi görüşmelerinin internet üzerinden, genellikle güvenli bir görüntülü görüşme platformu aracılığıyla yürütülmesidir. Çalışmanın temel çerçevesi değişmez: danışan ile terapist belirlenen gün ve saatte bir araya gelir, görüşmeler gizlilik ve etik ilkeler temelinde yürütülür ve ele alınacak konular kişinin başvuru nedenine ve ihtiyaçlarına göre değerlendirilir.
NHS, konuşma terapilerinin yüz yüze, görüntülü ya da telefon görüşmesiyle veya çevrim içi bir program olarak sunulabildiğini belirtir; NIMH ise terapistin uzaktan desteğiyle yürütülen görüşmeleri, terapistsiz program ve uygulamalardan ayrı tutar. Bu yazı terapistle yapılan görüşmeleri ele alır; psikoterapinin genel çerçevesi için Psikoterapi Nedir?, yetişkinlerle yürütülen bireysel çalışma için Yetişkin Bireysel Psikoterapisi Nedir? yazılarına bakılabilir.
Online psikoterapi nasıl başlar ve görüşmeler nasıl ilerler?
Süreç genellikle ilk görüşme ile başlar. Bu görüşmede kişinin başvuru nedeni, yaşadığı güçlükler, beklentileri, yaşam koşulları ve online görüşmenin kişi için uygun olup olmadığı değerlendirilir; ardından görüşmelerin sıklığı, süresi ve hedefleri birlikte netleştirilir (Görüşme sıklığı ve seans süresi nasıl belirlenir?).
Ele alınan konular yüz yüze psikoterapiden farklı olmak zorunda değildir; kaygı, stres, ilişki zorlanmaları, kayıp ve yas ya da kişinin kendisini anlama ihtiyacı online görüşmelerde de çalışılabilir. Bilişsel Davranışçı Terapi çerçevesinde düşünce, duygu, bedensel tepki ve davranış döngüleri; dinamik psikoterapi çerçevesinde ise geçmiş yaşantılar ve tekrar eden ilişki örüntüleri ele alınabilir. Amaç, hızlı ve hazır çözümler sunmak değil; kişinin güçlüklerini anlamlandırmasına ve daha işlevsel baş etme yolları geliştirmesine yardımcı olmaktır.
Online psikoterapi araştırmalarda ne gösteriyor?
Görüntülü psikoterapiyi yüz yüze psikoterapiyle karşılaştıran hakemli derlemelerin bulguları şöyle özetlenebilir:
- Depresyon belirtilerinde görüntülü ve yüz yüze psikoterapiyi karşılaştıran randomize kontrollü çalışmaların bir meta-analizi (Giovanetti ve ark., 2022), etkililik ve bırakma oranı bakımından iki biçim arasında anlamlı bir fark bulmamıştır; yazarlar daha fazla araştırmaya gerek olduğunu belirtir.
- Daha geniş bir derleme (Fernandez ve ark., 2021; 56 grup içi ve 47 gruplar arası çalışma), görüntülü psikoterapinin bekleme listesindeki kişilere kıyasla anlamlı biçimde daha iyi sonuç verdiğini, yüz yüze psikoterapiyle farkın ise ihmal edilebilir düzeyde olduğunu bildirmiştir; yazarlara göre iyileşme BDT’de ve kaygı, depresyon ve travma sonrası stres belirtilerini hedefleyen çalışmalarda daha belirgindir.
Bu bulgular her kişi ve her durum için geçerli olmayabilir; çalışmalar belirli koşullarda ve belirli örneklemlerle yürütülmüştür. Bu nedenle bulgular, online psikoterapinin herkes için uygun olduğu anlamına gelmez.
Çevrim içi görüşmede terapi ilişkisi kurulabilir mi?
Terapi ilişkisi (terapötik ittifak) psikoterapide önemli kabul edilen unsurlardan biridir; NIMH de güven ve uyumlu bir iletişimin esas olduğunu belirtir. 18 yayını kapsayan bir meta-analiz (Seuling ve ark., 2024), terapötik ittifak bakımından görüntülü ve yüz yüze psikoterapi arasında, hem danışan hem terapist değerlendirmesinde anlamlı bir fark bulmamıştır; yazarlar ittifakı belirleyen mekanizmaların daha fazla araştırılması gerektiğini vurgular.
Hangi durumlarda yüz yüze değerlendirme de düşünülebilir?
Çevrim içi biçimin uygunluğu kişiye ve duruma göre değişir. Amerikan Psikoloji Derneği’nin (APA) telepsikoloji kılavuzu, hizmete başlamadan önce uygunluğun değerlendirilmesini ve bu değerlendirmede tıbbi durum, ruhsal durum ve istikrar, psikiyatrik tanı, madde kullanımı, tedavi öyküsü ve terapötik ihtiyaçlar ile kişinin ve psikoloğun teknolojiyi kullanma yeterliği gibi etkenlerin dikkate alınabileceğini belirtir. Kılavuz ayrıca, kişi tekrarlayan krizler yaşıyorsa yüz yüze hizmetin uygun olabileceğine dikkat çeker.
Özellikle yoğun kriz durumlarında, kendine ya da başkasına zarar verme riskinde, ağır psikiyatrik belirtilerde, ciddi madde kullanımında veya acil tıbbi ya da psikiyatrik değerlendirme gerektiren durumlarda online görüşmeler tek başına yeterli olmayabilir; yüz yüze değerlendirme veya farklı ruh sağlığı hizmetleri gerekebilir. Online görüşmenin kişi için uygun olup olmadığı ilk görüşmede birlikte değerlendirilir (İlk görüşmede neler ele alınır?).
Çevrim içi görüşmeye nasıl hazırlanılır?
NIMH ve APA kılavuzu, çevrim içi görüşmenin pratik koşullarına dikkat çeker:
- Mahremiyet: görüşmenin başkalarının duyamayacağı ve göremeyeceği, sessiz bir ortamda yapılması; NIMH, yakındaki kişilerin duyabildiği ya da görebildiği bir görüşmenin daha az mahrem hissettirebileceğini belirtir.
- Teknik koşullar: yeterli bir internet bağlantısı ve çalışan bir cihaz; NIMH, zayıf bağlantı ya da arızalı cihazın oturumu aksatabileceğini ifade eder.
- Kesinti riski: uzaktaki ortamı psikolog kontrol edemeyeceği için APA kılavuzu, kişinin görüşmenin kesintiye uğramamasındaki rolünün baştan konuşulmasını önerir.
- Kamera ile rahatlık: bazı kişiler evde kamera kullanmaktan rahatsız olabilir (NIMH); bu da ilk görüşmede dile getirilebilir.
Çevrim içi görüşmelerde gizlilik ve kişisel veriler nasıl korunur?
Çevrim içi görüşmelerde de gizlilik ve mahremiyet ilkeleri korunur. Türk Psikologlar Derneği’nin etik kuralları, telefon, e-posta, sohbet ve görüntülü görüşme ortamlarında da tüm etik kuralların esas olduğunu; kişinin yararlar, riskler ve alınabilecek önlemler konusunda bilgilendirilmesi gerektiğini belirtir. APA kılavuzu teknolojiye bağlı gizlilik risklerinin kişiyle paylaşılmasını önerirken NIMH, gizliliği koruyan bir platform kullanılmasına dikkat çeker. Görüşmeler, önceden açık onay alınmadıkça sesli ya da görüntülü olarak kaydedilmez. Ayrıntılar için Gizlilik ve etik çerçeve nasıl korunur? yazısına bakılabilir.
Teknik sorun ya da acil durumda ne yapılır?
Bağlantı kopması gibi aksaklıklarda hangi yolla iletişim kurulacağı, görüşmelerin başında konuşulması gereken başlıklardandır. APA kılavuzu, hizmetin başında kişinin bulunduğu bölgedeki acil yardım kaynaklarının belirlenmesini ve acil durumda ne yapılacağına dair açık yönergelerin paylaşılmasını önerir. Kişinin kendisine zarar verme düşüncesi ya da acil bir tehlike söz konusuysa, görüşmeyi beklemeden bulunulan yerdeki acil yardım birimlerine başvurulmalıdır.
Uzman notu
Çevrim içi görüşmede de çalışmanın özü değişmez: kişinin yaşantısını anlamaya çalışmak ve bunu güvenli bir çerçevede yapmak. Ortamın kişi tarafından sağlanması, gizlilik ve teknik hazırlık başlıklarının baştan konuşulmasını daha da önemli kılabilir.
Bilişsel davranışçı ve dinamik psikoterapi kuramlarından yararlanan bir bakış açısında, çevrim içi biçimin kişi için uygun olup olmadığı da ilk değerlendirmenin konularından biridir. Bu yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve kişisel bir değerlendirmenin yerine geçmez.
Klinik Psikolog Özgün Emre Yaylacı
Sık sorulan sorular
Online psikoterapi yüz yüze psikoterapiden farklı mıdır?
Ele alınan konular farklı olmak zorunda değildir; görüşme biçimi ise internet üzerinden, genellikle bir görüntülü görüşme platformu aracılığıyla yürütülür. Ortamın kişi tarafından sağlanması gizlilik ve teknik hazırlık başlıklarını daha önemli kılabilir.
Online psikoterapi yüz yüze kadar etkili midir?
Hakemli bir meta-analiz depresyonda görüntülü ve yüz yüze psikoterapi arasında anlamlı bir fark bulmamış, daha geniş bir derleme ise farkı ihmal edilebilir düzeyde bulmuştur. Bu bulgular belirli koşullarda elde edilmiştir ve her kişi için geçerli olmayabilir.
Çevrim içi görüşmede terapist ile bağ kurulabilir mi?
18 yayını kapsayan bir meta-analiz, terapötik ittifak açısından görüntülü ve yüz yüze psikoterapi arasında anlamlı bir fark bulmamıştır. Yazarlar bu alanda daha fazla araştırma gerektiğini belirtir.
Online psikoterapi herkes için uygun mudur?
Uygunluk kişiye ve duruma göre değişir; ilk görüşmede birlikte değerlendirilebilir. Bazı durumlarda yüz yüze değerlendirme ya da başka sağlık hizmetleri de gerekebilir.
Görüşmeler kayda alınır mı?
Ses veya görüntü kaydından önce izin alınması gerekir; görüşmeler, önceden açık onay alınmadıkça sesli ya da görüntülü olarak kaydedilmez.
Kaynaklar
Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; hazırlanırken aşağıdaki kaynaklardan yararlanılmıştır (İngilizce):
- Giovanetti ve ark. (2022), Telemedicine Journal and e-Health: Teletherapy Versus In-Person Psychotherapy for Depression
- Fernandez ve ark. (2021), Clinical Psychology & Psychotherapy: Live psychotherapy by video versus in-person
- Seuling ve ark. (2024), Journal of Telemedicine and Telecare: Therapeutic alliance in videoconferencing psychotherapy compared to psychotherapy in person
- Amerikan Psikoloji Derneği (APA): Guidelines for the Practice of Telepsychology (2013)
- NIMH (ABD Ulusal Ruh Sağlığı Enstitüsü): Getting Mental Health Support Virtually
- NIMH: Psychotherapies
- NHS (Birleşik Krallık Ulusal Sağlık Hizmeti): NHS talking therapies
Bu yazı Klinik Psikolog Özgün Emre Yaylacı tarafından hazırlanmıştır. Son güncelleme: 23 Ekim 2026. İçerik genel bilgilendirme amaçlıdır; tanı, tedavi veya kişisel yönlendirme niteliği taşımaz.
